Een achttal ingezetenen van de Vaart en Kaatsheuvel, Jan Peeter Wouterse, Aert Woutersz, Aert Peterse Craes, Peter Woutersz, Ghijsbert Joosten, Steven Denisz en Cornelis Driessen, richten daarom begin december 1615 een dringend verzoek aan de Schout en Schepenen van Loon op Zand om hun vergunningen te verlenen tot het bouwen van een eigen school, om daarin hun “kinderkens” te doen “stichten” en “leeren”, waarop het verzoek positief werd beschikt.

Eerste vormen van onderwijs

Leerplicht bestond lange tijd niet. Pas in 1900 werd in Nederland de eerste leerplichtwet aangenomen, die op 1 januari 1901 in werking trad. Vanaf dat moment moesten kinderen van 6 tot 12 jaar verplicht naar school. De leerplicht begon bij de start van het schooljaar nadat een kind volledig zes jaar was geworden. Voor sommige kinderen golden uitzonderingen. Boerenkinderen mochten tijdens de oogstperiode thuisblijven en dochters bleven soms thuis om te helpen in het huishouden.

In plaats van onderwijs in een school vond ten tijde van voor de leerplicht onderwijs vaak plaats bij de schoolmeester thuis, een gebruikelijke vorm van dorpsonderwijs in die tijd.

Zijn opvolger was J.M. Doumen uit Oirschot. Deze Jan Doumen was geboren te Heeswijk als zoon van Michiel Doumen en Helena Westhoven. Hij was gehuwd met Dingna van Leeuwen. Er werd les gegeven in één of meerdere kamers die men voor 42 gulden per jaar huurde van Otto Maessen, de vorige schoolmeester. Deze Otto Maessen woonde in op de hoek van de Peperstraat en de Hoofdstraat aan de oostzijde van de Peperstraat. Dus we kunnen gevoeglijk aannemen dat dit de eerste bekende school-locatie in Kaatsheuvel was.

Jan Doumen moest onder slechte omstandigheden les geven. Dit was dermate slecht, dat het hem aanleiding gaf om op 25 juli 1809 een klaagbrief te schrijven naar het gemeentebestuur over de situatie. Maar Doumen kon zijn werkzaamheden als schoolmeester niet lang uitoefenen. Op 25 mei 1813 overleed hij, slechts 34 jaar oud. Op 31 maart 1819 duikt er een nieuwe schoolmeester op in Kaatsheuvel. Het is Jozef Strijkers geboren te Stockem en zoon van Henrich Strijkers en Maria Agnetha Stouthuijsen. Hij was getrouwd met Johanna Klis. Ook hij stierf wij jong: Op 11 maart 1829 en pas 46 jaar oud.

Realisatie van een echt schoolgebouw

We zien op 2 april 1806 een eerste aanwijzing over een echt schoolgebouw. Verder zien we een advertentie uit 1810 over de aanbesteding van een nieuw schoolhuis te Kaatsheuvel. Mogelijk is dit het pand dat staat achter Hoofdstraat 51, waar het laatste schoolgebouw van deze school heeft gestaan. In de archieven is wel aanwezig een plan uit 1810 om een school te bouwen in de Hoofdstraat. Door een onbekende reden is dit gebouw er pas in 1832 gekomen. Op de eerste kaart van het kadaster is er niks te zien van een gebouw op die locatie.

Op 4 december 1833 eindelijk werd de bouw van een nieuw "schoollokaal" te Kaatsheuvel publiek aanbesteed. De aannemer was Pieter Snijders, timmerman te Drunen, voor de som van f 3469.- De heer P. Vermeulen (van de  Loonsedijk) verklaarde f 2100,- te zullen voorschieten tegen een rente van 5%. Zo had Kaatsheuvel dan in 1834 een voor die tijd behoorlijk schoolgebouw met onderwijzerswoning. Het eerste schoolgebouw van Kaatsheuvel kwam in wat nu het pad is vanaf de Action naar de Hoofstraat te staan, kijkend op de St. Janskerk. 

Dat deze nieuwe bouw de gemeente destijds meer dan f 3,000,- koste, was iets waar het gemeentebestuur niet al te blij mee was. Dat Kaatsheuvel een vernieuwd schoolgebouw kreeg, zorgde voor argwanende bestuursleden: Een nieuw schoolgebouw zal Kaatsheuvel meer onafhankelijk maken van Loon op Zand, wat volgens de gemeenteraad tot ideeën van afscheiding van de gemeente zou leiden. Zo lieten zij dit doorschemeren naar onder andere de commissaris dat “van al het leugenachtige en bedrieglijke” van de rekwestranten, er geen voordelen zijn en alleen maar schade is bij afscheiding en ten slotte dat het rekest het werk is van “eenige eigen belang zoekers” die de mensen hebben wijs gemaakt dat ze bij afscheiding minder belasting hoeven op te brengen.

Desondanks stond de school er en zou er ook blijven staan. Wel zouden de argwanende gedachtes van de gemeentebestuursleden een aantal jaar later tot op zekere hoogte uit te komen, wanneer in 1853 het raadhuis in alle rep en roer van Loon op Zand naar Kaatsheuvel werd overgehaald.

De eerste advertenties voor hulponderwijzers voor de Openbare School te Kaatsheuvel verschijnen per het jaar 1860 in de kranten. Deze worden onder andere geplaatst in "De Noord-Brabander: Staat- en Letterkundig Dagblad", "De Tijd: Godsdienstig- Staatkundig Dagblad" en de "Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant".

Tegenzittende verzoeken naar de gemeente en onderbemanning binnen de school zorgen ervoor dat Theodoor aan de drank raakt. Ook nadat hij door het bestuur op het matje geroepen werd kwam er geen verbetering in zijn situatie. Dit leidde tot zijn ontslag op 1 januari 1875. Theodoor werd als hoofdonderwijzer opgevolgd door Gerardus van Woerkom.

Het einde van het eerste schoolgebouw

Na twee-en-één halve eeuw aan onderwijs in onderwijzershuizen en het eerste echte schoolgebouw werd er gewerkt aan een meer stabielere vorm van onderwijs voor de Ketsheuvelse jeugd. Er kwam in 1880 een modern schoolgebouw, dat zich aan het zandpad genaamd "de Kerkpad" zou vestigen, dit pad werd later de Schoolstraat (tegenwoordig Dr. van Beurdenstraat) en heette vanaf nu de Openbare Jongensschool te Kaatsheuvel. Hoewel het personeel van de "eerste Ketsheuvelse school" werd meegenomen naar de nieuwe, bleef de rest achter.

Net als het pand van de eerste school dat in 1834 werd opgeleverd. Desondanks vond het pand enkele jaren later een nieuw doel. In het jaar 1917 werden binnen het gebouw enkele woningen gerealiseerd, hier zouden tot in de jaren '80 van die eeuw nog verschillende gezinnen wonen.

Uiteindelijk raakte het buiten gebruik en verloor de gemeente klaarblijkelijk het oog op dit historisch gebouw. Het raakte in zwaar verval en is na meer dan 180 jaar bestaan ergens na het jaar 2017 tenslotte gesloopt.