De eerste school van Kaatsheuvel

In dienst: 1615 tot ±1880, voor Kaatsheuvel.

Status: Gesloopt (anno 2017).


Voorgeschiedenis

Voor het jaar 1615 zonden de bewoners van de Vaarten [Kaatsheuvel] hun “cleyne kinderkens” naar de Sprangse school, doordat deze het dichtstbij aangelegen zou zijn geweest. De school van Loon op Zand, gelegen naast de Loonse kerk, waar de Kaatsheuvelse “kinderkens” eigenlijk thuishoorden, was te ver verwijderd en een geschikte verbindingsweg bestond er niet.

Een achttal ingezetenen van de Vaart en Kaatsheuvel, Jan Peeter Wouterse, Aert Woutersz, Aert Peterse Craes, Peter Woutersz, Ghijsbert Joosten, Steven Denisz en Cornelis Driessen, richten daarom begin december 1615 een dringend verzoek aan de Schout en Schepenen van Loon op Zand om hun vergunningen te verlenen tot het bouwen van een eigen school, om daarin hun “kinderkens” te doen “stichten” en “leeren”, waarop het verzoek positief werd beschikt.


Verval en wederopbouw

De eerste school van Kaatsheuvel werd gesticht in wat het pad is vanaf de Action naar de Hoofstraat, kijkend op de St. Janskerk. Hier werd meer dan twee eeuwen in lesgegeven aan de Kaatsheuvelse jeugd.

Na al die jaren raakte het schoolgebouw dermate in verval dat men in het jaar 1834 een nieuwe schoolgebouw lieten maken. Dit koste de gemeente destijds f 3,000,-, al was het gemeentebestuur hier niet al te blij mee. Dat Kaatsheuvel een vernieuwd schoolgebouw kreeg, zorgde voor argwanende bestuursleden: Een nieuw schoolgebouw zal Kaatsheuvel meer onafhankelijk maken van Loon op Zand, wat volgens de gemeenteraad tot ideeën van afscheiding van de gemeente zou leiden. Zo lieten zij dit doorschemeren naar onder andere de commissaris dat “van al het leugenachtige en bedrieglijke” van de rekwestranten, er geen voordelen zijn en alleen maar schade is bij afscheiding en ten slotte dat het rekest het werk is van “eenige eigen belang zoekers” die de mensen hebben wijs gemaakt dat ze bij afscheiding minder belasting hoeven op te brengen.

Desondanks stond de school er en zou er ook blijven staan. Wel zouden de argwanende gedachtes van de gemeentebestuursleden een aantal jaar later tot op zekere hoogte uit te komen, wanneer in 1853 het raadhuis in alle rep en roer van Loon op Zand naar Kaatsheuvel werd overgehaald.



Onderwijzer Van Woensel

Rond je jaren ’30-’40 van de negentiende eeuw werd Hendrik van Woensel werkzaam als onderwijzer op de school van Kaatsheuvel. Geboren in 1808 in het nabij gelegen Baardwijk ging hij met hart en ziel voor het onderwijs van de Kaatsheuvelse jeugd. Van Woensel wordt immers door de meeste en voornaamste ingezetenen van Kaatsheuvel hooggeacht en hij legt alle ijver aan de dag om hun kinderen goed onderwijs te geven. (Straetse en Vaertse twisten 1840-1856, Jan van Iersel)

De aanwezigheid en inzet van Van Woensel zorgt er ook voor dat er in Kaatsheuvel meer kinderen naar school zullen gaan wanneer de onderwijzer in het jaar 1842 zo’n ƒ 100,- uit de gemeentekas zou krijgen om een ondermeester aan te stellen. En hetzelfde geldt tevens ook voor de goedwillende maar 'letterlijk versleten' onderwijzer Van der Ven in Loon op Zand.

Van Woensel groeide uiteindelijk uit tot hoofdonderwijzer voor Kaatsheuvel en bleef tot hierin tot zijn dood op 26 juli 1860 werkzaam. 

Foto hierboven: Een portret van Hendrik Jan van Woensel.


Het einde van het eerste schoolgebouw

Na twee-en-één halve eeuw aan onderwijs werd uiteindelijk rond 1880 het onderwijs voor de Kaatsheuvelse jeugd overgedragen aan de eerste Jongenschool, die zich in de later genaamde Schoolstraat zou vestigen (tegenwoordig Dr. van Beurdenstraat).

Het pand van de eerste school bleef echter wel bestaan. Rond 1917 werden binnen het gebouw enkele woningen gerealiseerd, hier zouden tot in de jaren '80 van die eeuw nog verschillende gezinnen wonen. Uiteindelijk raakte het buiten gebruik en verloor de gemeente klaarblijkelijk het oog op dit historisch gebouw. Het raakte in zwaar verval en is na meer dan 400 jaar bestaan ergens na het jaar 2017 tenslotte gesloopt. 


Meer foto's zien?

Neem dan vlug een kijkje in de Beeldbank voor meer foto's
van onder andere het raadhuis in Kaatsheuvel!


Bronnen: